Nocą, na dachach Tel Awiwu, z dala od oficjalnych komunikatów i kamer, byli i obecni członkowie izraelskich struktur wojskowych opowiadają o systemach, które sami współtworzyli i obsługiwali. Ich świadectwa odsłaniają mechanizmy podejmowania decyzji prowadzących do masowego zabijania palestyńskich cywilów w Strefie Gazy – od procedur i technologii po sposób, w jaki odpowiedzialność za ludzkie życie zostaje rozproszona pomiędzy ludzi, dane i algorytmy.
Za filmem stoją Yuval Abraham – filmowiec i dziennikarz śledczy – oraz Rachel Szor – reżyserka i operatorka filmowa. Oboje należą do czworga twórców „Nie chcemy innej ziemi” („No Other Land”), jednego z najgłośniejszych dokumentów ostatnich lat, nagrodzonego w 2025 roku Oscarem dla najlepszego pełnometrażowego filmu dokumentalnego.
„NAZA” wyrasta z ponad trzech lat pracy dziennikarskiej i śledczej. Wiele ustaleń, do których twórcy docierali podczas pracy nad filmem, było publikowanych na bieżąco przez „The Guardian”, we współpracy z izraelsko-palestyńskim magazynem +972 oraz Local Call. „The Guardian” jest również jednym z producentów filmu, co podkreśla jego wyjątkowe połączenie kina dokumentalnego z dziennikarstwem śledczym.
Producentem wykonawczym filmu jest Jonathan Glazer – nagrodzony Oscarem za „Strefę interesów”. Obecność Glazera przy „NAZA” tworzy dodatkowy kontekst dla filmu, który podobnie jak „Strefa interesów” przygląda się mechanizmom przemocy z perspektywy ludzi funkcjonujących wewnątrz systemu, podczas gdy jego ofiary pozostają w dużej mierze poza kadrem.
W „NAZA” Abraham i Szor kierują uwagę na ludzi znajdujących się wewnątrz izraelskiego systemu wojskowego i próbują zrozumieć nie tylko konsekwencje wojny, ale również mechanizmy, które umożliwiają jej prowadzenie. Film powstał na podstawie rozmów z 24 izraelskimi oficerami wywiadu i żołnierzami, których świadectwa składają się na obraz systemu, w którym decyzje dotyczące życia cywilów zostają wpisane w procedury wojskowe i technologiczne.
Film miał światową premierę w konkursie głównym Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Wenecji, gdzie zdobył Nagrodę Specjalną Jury. Międzynarodowa prasa zwracała uwagę na bezkompromisowość filmu oraz siłę świadectw osób mówiących z wnętrza systemu.
To wstrząsający dokument o wojnie widzianej nie z pola bitwy, lecz z miejsc, w których zapadają decyzje. O technologii, odpowiedzialności i granicach posłuszeństwa. O tym, co dzieje się, kiedy przemoc zostaje zamieniona w procedurę, a decyzje o ludzkim życiu stają się częścią systemu.
